Chỉ dẫn địa lý - Công cụ hữu hiệu nâng cao giá trị sản phẩm

Chỉ dẫn địa lý là những dấu hiệu được sử dụng đối với những hàng hóa có xuất xứ địa lý cụ thể.

null

Chất lượng hoặc danh tiếng của những loại hàng hóa này có được là nhờ địa điểm xuất xứ.

Một dấu hiệu có thể trở thành chỉ dẫn địa lý hay không sẽ phụ thuộc vào pháp luật của mỗi quốc gia và nhận thức của người tiêu dùng.

Chỉ có những sản phẩm đáp ứng được các điều kiện nêu trên và đã được đăng ký làm chỉ dẫn địa lý mới có thể mang những dấu hiệu đó.

null
Bản đồ các sản phẩm được công nhận chỉ dẫn địa lý tại Việt Nam.

Đặc điểm chung của tất cả những tên gọi này là ý nghĩa về mặt địa lý của chúng, nghĩa là người nghe có thể biết rằng sản phẩm đó đến từ một vùng, thành phố, khu vực hay từ một đất nước.

Những tên gọi như “Champagne", "Tequila", "Darjeeling", "Roquefort", "Chianti", "Pilsen", "Porto", "Sheffield", hay "Havana" là đều là các ví dụ điển hình của những sản phẩm có chất lượng nhất định trên toàn thế giới.

null
Champagne là tên gọi của một vùng Đông Bắc nước Pháp, cũng là tên gọi của loại rượu phổ biến toàn thế giới.

Chỉ dẫn địa lý có thể mang đến danh tiếng cho sản phẩm, và bản thân chúng cũng là những tài sản thương mại có giá trị.

Ngoài sử dụng cho những sản phẩm nông nghiệp, chỉ dẫn địa lý còn được dùng đối với những sản phẩm có chất lượng cụ thể gắn với các yếu tố về con người chẳng hạn như kỹ năng của người lao động hoặc quy trình sản xuất truyền thống chỉ có ở một khu vực nhất định.

null
“Thụy Sĩ” là một chỉ dẫn địa lý được sử dụng rất phổ biến cho những sản phẩm được sản xuất tại Thuỵ Sĩ nói chung và đồng hồ nói riêng.

Tầm quan trọng của bảo hộ chỉ dẫn địa lý

Chính vì giá trị thương mại đem lại rất cao nên chỉ dẫn địa lý thường dễ bị sử dụng trái phép, làm giả hoặc giả mạo.

null

Người tiêu dùng cho rằng chỉ dẫn địa lý chỉ ra xuất xứ và chất lượng của hàng hoá nên nếu không được bảo hộ đầy đủ, nhiều chỉ dẫn địa lý danh tiếng và giá trị có thể bị sử dụng trái phép bởi những đối tác thương mại không trung thực.

Việc các bên thứ ba sử dụng sai trái chỉ dẫn địa lý sẽ gây hại cho người tiêu dùng và những nhà sản xuất hợp pháp.

Khi đó, người tiêu dùng sẽ bị lừa dối và họ tin rằng mình đã mua được hàng thật với những đặc tính và chất lượng nhất định trong khi thực tế đã mua phải một món hàng giả vô giá trị.

Bên cạnh đó các nhà sản xuất hợp pháp cũng sẽ chịu thiệt hại do bị tước đi những cơ hội kinh doanh có giá trị, đồng thời uy tín sản phẩm của doanh nghiệp cũng sẽ bị tổn hại.

Do đó việc bảo hộ chỉ dẫn địa lý là một nhu cầu thiết yếu ở cả cấp độ quốc gia và quốc tế.

Phương pháp bảo hộ chỉ dẫn địa lý cấp quốc gia và quốc tế

Chỉ dẫn địa lý được bảo hộ theo pháp luật quốc gia và hàng loạt những quy định khác, chẳng hạn như pháp luật chống cạnh tranh không lành mạnh, pháp luật bảo vệ người tiêu dùng, pháp luật bảo hộ nhãn hiệu chứng nhận hoặc pháp luật đặc biệt về bảo hộ chỉ dẫn địa lý hoặc tên gọi xuất xứ.

null
Đăng ký chỉ dẫn địa lý sẽ giúp các loại hàng hóa sản phẩm giữ được giá trị của mình, tránh những hành vi giả mạo sản phẩm.

Điều cốt lõi của những quy định này đó là bên thứ ba không được phép sử dụng chỉ dẫn địa lý để tránh việc công chúng có thể bị lừa dối về xuất xứ thật của hàng hoá.

Pháp luật có nhiều chế tài để bảo hộ chỉ dẫn địa lý, từ lệnh cấm sử dụng trái phép chỉ dẫn địa lý của tòa án, những quy định về việc bồi thường thiệt hại đến việc nộp phạt hoặc phạt tù trong những trường hợp nghiêm trọng.

null
Trên phạm vi quốc tế, Tổ chức Sở hữu trí tuệ thế giới (WIPO) cũng thông qua một số hiệp định quản lý quy định về việc bảo hộ chỉ dẫn địa lý.

Trong số đó, Công ước Paris về bảo hộ sở hữu công nghiệp năm 1883 và Thoả ước Lisbon về bảo hộ tên gọi xuất xứ và đăng ký quốc tế tên gọi xuất xứ là những quy định đáng chú ý.

Ngoài ra, những điều từ 22 đến 24 của Hiệp định về các khía cạnh liên quan đến thương mại của quyền sở hữu trí tuệ (Hiệp định TRIPS) cũng giải quyết về vấn đề bảo hộ chỉ dẫn địa lý ở phạm vi quốc tế trong khuôn khổ Tổ chức Thương mại thế Giới (WTO).

Một số sản phẩm chỉ dẫn địa lý nổi tiếng tại Việt Nam

1. Về Tuyên Quang thưởng thức đặc sản cam sành Hàm Yên

Đến với Tuyên Quang, du khách sẽ được dịp “mãn nhãn” bởi những đồi cam bạt ngàn, phủ kín đến tận chân trời.

null

Cam sành được trồng rộng khắp vùng Hàm Yên, nhưng nổi tiếng hơn cả phải kể đến các xã Yên Thuận, Yên Phú, thị trấn Hàm Yên hay nhiều nhất là tại Phù Lưu.

Điều kiện thổ nhưỡng và khí hậu thuận lợi là hai yếu tố vô cùng quan trọng để tạo nên hương vị thơm ngon, cuốn hút của cam sành Hàm Yên.

Không chỉ là thương hiệu đặc sản danh tiếng của tỉnh Tuyên Quang, cam sành Hàm Yên còn trở thành nguồn nông sản chủ lực giúp người dân nơi đây cải thiện và phát triển kinh tế.

null
Cam sành Hàm Yên đặc trưng bởi những tép cam mọng nước với hàm lượng dinh dưỡng cao.

Theo kết quả từ nhiều cuộc nghiên cứu, giống cam sành tại Hàm Yên chứa trên 10% hàm lượng đường, bên cạnh đó, cứ mỗi 100g cam tươi sẽ có từ 40 - 90mg Vitamin C cùng nhiều loại Axit hữu cơ, các chất khoáng và dầu thơm…

So với những giống cam khác trên cả nước thì cam sành Hàm Yên được đánh giá có vị ngọt thanh, hương thơm dịu và hấp dẫn hơn. 

null
Cam mới ra quả sẽ có màu xanh, khi chín thì chuyển sang vàng óng, trái căng mọng, lốm đốm đặc trưng.

2. Món quà đến từ Đảo Ngọc - Nước mắm Phú Quốc

Nước mắm Phú Quốc là loại nước mắm không chỉ nổi tiếng tại Việt Nam mà còn được biết đến ở khắp nơi trên thế giới.

null

Đến với Phú Quốc, khách du lịch không những được tham quan hòn đảo tuyệt đẹp mà còn được khám phá làng nghề nước mắm truyền thống với hơn 200 năm tuổi.

Với hương vị đậm đà, cùng màu nâu đỏ cánh gián đặc trưng đã tạo nên thương hiệu nước mắm mà chỉ Phú Quốc mới có:

“Vị ngon đến từ Đảo ngọc – Vị của sự giá trị”

Nét đặc biệt của nước mắm Phú Quốc chính là nguồn cá cơm tươi ngon, dồi dào được đánh bắt tại vùng biển Kiên Giang, Cà Mau thuộc Vịnh Thái Lan.

null
Cá cơm tươi ngon là nguyên liệu làm nên hương vị đặc trưng của nước mắm Phú Quốc.

Muối dùng để ướp cá là muối biển Bà Rịa, có hàm lượng tạp chất thấp, được lưu kho ít nhất 3 tháng để có được vị chát ở đầu lưỡi sau đó mới cảm nhận được vị hậu ngọt trong cuốn họng.

3. Thuốc lào Tiên Lãng

Ngày 19 tháng 11 năm 2010, Cục Sở hữu trí tuệ đã ra Quyết định số 2276/QĐ-SHTT về việc cấp Giấy chứng nhận đăng ký chỉ dẫn địa lý số 00024 cho sản phẩm thuốc lào Tiên Lãng, Ủy ban nhân dân huyện Tiên Lãng là cơ quan quản lý chỉ dẫn địa lý “Tiên Lãng”.

null

Thuốc lào sản xuất ở Tiên Lãng có hương vị riêng, chiếm được cảm tình của người hút, không chỉ ở Hải Phòng mà còn ở các tỉnh thành trong nước và một số nước trên thế giới.

Nhờ có các tính chất, chất lượng đặc thù, khác biệt so với các loại thuốc lào khác (sợi có màu từ nâu vàng đến nâu đậm, sợi dẻo không bung ra sau khi nắm chặt) nên thuốc lào Tiên Lãng được nhiều người ưa chuộng và sử dụng.

null

Đặc biệt, khu vực trồng thuốc lào Tiên Lãng có hệ thống sông ngòi đa dạng, gồm bốn sông lớn là sông Văn Úc, sông Thái Bình, sông Mía và sông Mới với nhiệt độ trung bình trong vụ trồng thuốc lào là 21,95 độ C, phù hợp cho cây thuốc lào sinh trưởng và phát triển.

Hiện có 9 xã được bảo hộ chỉ dẫn địa lý bao gồm: Vinh Quang, Quang Phục, Tiên Minh, Đông Hưng, Đoàn Lập, Kiến Thiết, Cấp Tiến, Tiên Thắng, Toàn Thắng, thuộc huyện Tiên Lãng, thành phố Hải Phòng.

4. “Quốc bảo Việt Nam” - Sâm Ngọc Linh Quảng Nam

Sâm Ngọc Linh là loài sâm quý hiếm, xếp hạng 20 trên thế giới.

null

Quần thể thảo dược này lần đầu tiên phát hiện tại khu vực phía tây của miền núi Ngọc Linh nên được đặt theo tên vùng núi này.

Sâm Ngọc Linh thường được phát hiện từ độ cao 1.200m trở lên, đạt mật độ cao nhất ở khoảng từ 1.700 đến 2.000m dưới tán rừng già nguyên sinh.

Theo những nghiên cứu thực địa mới nhất, sâm mọc tập trung ở lớp đất vàng đỏ, trên đá granite dày từ 50cm, có độ mùn cao, tơi xốp và rừng nguyên sinh rộng rãi.

null

Sâm Ngọc Linh có hơn 50 hợp chất quý hiếm, trong đó có 26 hợp chất có cấu trúc đã biết và 24 saponin chưa từng xuất hiện trên các loạt nhân sâm quý hiếm khác trên thế giới.

Bên cạnh dưỡng chất “độc nhất vô nhị”, trong sâm Ngọc Linh còn chứa 14 loại axit béo, 16 axit amin (trong đó có 8 axit amin không thay thế được) và 18 nguyên tố đa lượng, vi lượng khác, đều là những dưỡng chất có lợi cho cơ thể con người.

null
Sâm Ngọc Linh được sử dụng chủ yếu với mục đích chữa trị và chăm sóc sức khỏe.

5. Chè Tân Cương - Đặc sản nổi tiếng nhất Thái Nguyên

Chè Tân Cương là thương hiệu trà nổi tiếng của tỉnh Thái Nguyên, Việt Nam.

Thương hiệu chè Tân Cương đã được đăng ký chỉ dẫn địa lý tại Việt Nam vào tháng 10/2007.

null
Chè Tân Cương có màu xanh đen, xoăn chặt, cánh chè gọn nhỏ, trên bề mặt cánh chè có nhiều phấn trắng.

Nước chè Tân Cương rất trong, xanh, có màu vàng nhạt và độ sánh, vị chát ngọt, dễ dịu, gần như không có vị đắng.

null

Mùi thơm đặc trưng của chè Tân Cương chủ yếu là mùi thơm do xử lý nhiệt tạo ra.

Thổ nhưỡng Tân Cương chứa những nguyên tố vi lượng với tỷ lệ phù hợp thuộc quyền đặc hữu của cây chè, được hình thành chủ yếu trên nền feralit, macma axit hoặc phù sa cổ, đá cát với độ pH phổ biến từ 5,5 đến dưới 7,0, thuộc loại đất hơi bị chua.

Về khí hậu, vùng tiểu khí hậu phía Đông dãy núi Tam Đảo cao trên dưới 1.000m so với mực nước biển được cho là điều kiện lý tưởng cho phẩm chất chè được hoàn thiện.

Hai yếu tố khí hậu và đất đai chính là nhân tố quyết định làm nên sự đặc trưng thành công của chè Tân Cương.

Với đặc thù là một nước nông nghiệp và hầu như địa phương nào cũng có những sản phẩm mang đặc trưng riêng và tạo nên thế mạnh của địa phương, việc bảo hộ không chỉ đơn thuần là bảo vệ những giá trị thương mại của sản phẩm mà còn có ý nghĩa kinh tế quan trọng, góp phần không nhỏ vào phát triển kinh tế nông nghiệp ở Việt Nam.